Team B / De Feitentank

De tijd dat niemand twijfelde aan de wetenschap – behalve de wetenschap zelf – ligt ver achter ons. Ooit begonnen als hobbyprojecten van koningen werden universiteiten al snel eerbare Ivoren Torens der Wetenschap. Waar Vorsers moedig én struikelend onbekend terrein verkenden.

Tijdens de industrialisatie ontstonden private onderzoeksafdelingen – Research & Development – geheten die ook onderzoek deden, al dan niet gelieerd aan de universiteiten. Er was vrij veel afstand tussen deze afdelingen en de universiteiten die zich nog vooral richtten op onderwijs, fundamenteel onderzoek en toegepast onderzoek ten bate van de samenleving.

Vanaf de Tweede Wereldoorlog kwam daarin een kentering. Langzaam maar zeker kregen overheden en bedrijven meer grip op de universiteiten en daarmee op de wetenschap. Inmiddels zitten we in een situatie waarin de financiering én programmering van universiteiten en kennisinstellingen voor een groot deel afhankelijk zijn van 2e en 3e geldstromen.

De tweede en derde geldstroom zijn – en dat is minder goed nieuws – veelal contractonderzoek of raamwerkcontracten, betaald vanuit de overheid, waardoor er geen zuivere scheiding meer is tussen wetenschap en consultancy.

Team B van De Feitentank is er om daar verandering in te brengen. Door weer een plek te worden waar onderzoek en publicaties van hoge kwaliteit centraal staan. En dat alles ten bate van de samenleving, maar zonder last en ruggespraak. Ook niet van financiers.

Team B / De Feitentank is een groep voornamelijk wetenschappelijk geschoolde onderzoekers van zo divers mogelijk pluimage die allemaal 1-2 dagen en (tijdelijk) maximaal 3 dagen per week werken bij de Feitentank. Ze hebben daarnaast allemaal nog andere functie(s) of een bedrijf. Op deze wijze wordt geborgd dat alle betrokken onderzoekers voor hun levensonderhoud niet volledig afhankelijk zijn van hun werk voor Team B / De Feitentank.

Deze groep onderzoekers bepaalt zelf samen het onderzoeksprogramma, voert de onderzoeken uit en schrijft publicaties. Dat kunnen wetenschappelijke publicaties zijn, maar ook maatschappelijk gerichte adviezen. Een belangrijke regel is dat alle onderzoekers van de Feitentank het unaniem eens moeten zijn met het uiteindelijke te publiceren rapport. Dat kan doordat het rapport naast inhoud ook een vrijgaveverklaring heeft waarin wordt aangegeven of er binnen De Feitentank verschillen van mening of nuances bestaan over de inhoud. De rapporten hebben of geen- of alle onderzoekers als Auteur. Op die manier wordt buiten Team B /De Feitentank nooit formeel zichtbaar van wie deze verschillen van mening of nuances zijn.

Het programma van Team B / De Feitentank (dus waar actueel aan gewerkt wordt) is altijd publiek en heeft altijd een “geef anoniem input” mogelijkheid. Ook als Team B / De Feitentank vragen aan de buitenwereld heeft gaat het via die route.

Iedereen kent het begrip Denktank. Dat is een meestal vrij gesloten groep onderzoekers die nadenken, zich een mening vormen en adviseren. Bij De Feitentank is het precies andersom. Bij De Feitentank gaat het allereerst om hoe het zit, wat zijn de feiten en hoe hard of zacht zijn die? En De Feitentank is ook potdicht. Van “tank”. Je kunt er niet solliciteren. Je wordt gevraagd. Ook wederom unaniem en met transparante motivatie naar buiten, maar met één oogmerk: vergroting van diversiteit, ervaring, aantal vakgebieden, enzovoort.

Er is ook geen directie, geen raad van toezicht, enzovoort. Er is wel een vertrouwenspersoon die knopen door mag hakken. Deze persoon wordt iedere jaar unaniem gekozen door alle medewerkers.

Team B / De Feitentank dekt – op termijn – alle vormen van wetenschap en zonodig alle vakgebieden. Alpha, Beta, Gamma, reductief, inductief, abductief, hard, zacht, warm, koud. Team B / De Feitentank is qua opzet vergelijkbaar met het Santa Fé Institute.

Het grote verschil is dat Team B / De Feitentank altijd toegepast onderzoek doet, niet fundamenteel. Ook kiezen we zelf wie ondersteunen we, we zijn geen consultants. Een ander verschil is dat Team B / De Feitentank zich meer dan Santa Fé richt op sociale complexiteit:

Naast traditioneel onderzoek, zal Team B / De Feitentank waar nuttig ook de samenleving als mede-onderzoeker inschakelen.

Wij streven naar minimaal 10 medewerkers voor de zomer 2026 en willen uiteindelijke groeien naar maximaal 70 mensen. Op dat moment wordt Team B / De Feitentank gesplitst in twee groepen van ongeveer gelijke grootte. Ook komt er dan een jaarlijkse Programmaweek waarin alle medewerkers overleggen over het lopende en komende programma.

Onderzoeken worden in principe altijd door één persoon gedaan. Dat wil zeggen dat er altijd één trekker is. Wel is het de regel dat collegiaal overleg / hulp verplicht zijn. Dus samenwerken moet, maar kort. In de praktijk zijn er dus evenveel onderzoeken als mensen, maar allen werken samen aan elkaar onderzoeken.

De Feitentank is volledig afhankelijk van donaties maar laat op geen enkele wijze invloed toe van donateurs of anderen op het onderzoeksprogramma, de inhoud van het onderzoek en de rapportages. Simpel gezegd:

Donaties aan De Feitentank verlopen via I-VEE of desgewenst via een notaris. Op deze wijze weten de onderzoekers niets over de herkomst van de gelden.

Gewoon simpel, omdat die mogelijkheid werd aangeboden. Initiatiefnemer Harold van Garderen kwam in contact met Eric van den Hengel van I-VEE. Toen was 1+1 snel twee. Bovendien heeft I-VEE een ANBI status waardoor giften en donaties aftrekbaar zijn.

Ook simpel, nog niets, maar ons eerste onderwerp wordt de stikstofproblematiek.
We belichten dit vraagstuk vanuit alle invalshoeken: richtlijnen, wetten, ondernemers, natuur/cultuurlandschap, milieu, leefomgeving, enzovoort. Zo ontstaat een compleet en evenwichtig beeld dat bijdraagt aan een eerlijke dialoog en toekomstbestendige oplossingen. Dit onderzoek moet uitmonden in een publiek event begin 2026.

Download het projectplan.